Pro Caelio, Cicerón, 10-16
[10]Nam quod Catilinae familiaritas
obiecta Caelio est, longe ab ista suspicione abhorrere debet. Hoc enim
adolescente scitis consulatum meum petisse Catilinam. Ad quem si accessit aut
si a me discessit umquam -quamquam multi boni adolescentes illi homini nequam
atque improbo studerunt- tum existimetur Caelius Catilinae nimium familiaris
fuisse .
|
Nam,
quodo familiaritas Catilinae (dativo de interés) Caelio (CI) obiecta est,
longe debet abhorrere ab insta suspicione. |
Pues
como le ha sido echada en cara a Celio cierta familiaridad (la familiaridad)
con Catilina, (este) debe quedar lejos de esta sospecha. |
|
Enim
scitis, hoc adolescente, Catilinam meum consulatum petisse. |
Ciertamente
sabéis que, siendo este (Caelio) un muchacho, Catilina se hubo postulado
(tiempo raro para conservar el perfecto) al consulado conmigo (año 64 a.C.), |
|
Ad
quem si accessit (ad quem) aut si a me umquam discessit, tum Caelius existimetur
(subj.pasivo) fuisse nimium familiaris Catilinae |
Al
cual si se le acercó o si de mí se alejó alguna vez entonces (sea considerado
Celio haber sido demasiado cercano a Catilina) que se considere que fue
demasiado cercano a Catilina. |
|
-quamquam
multi boni adolescentes illi nequam homini atque improbo (CI) studerunt. |
-Aunque
muchos jóvenes sin ser siquiera hombres también se dieron a ese desalmado- |
At
enim postea scimus et vidimus esse hunc in illius etiam amicis. Quis negat? Sed
ego illud tempus aetatis quod ipsum sua sponte infirmum, aliorum autem libídine
infestum est, id hoc loco defendo.
|
At enim postea
scimus et vidimus hunc esse etiam in amicis illius. |
Pero ciertamente
después sabemos y vemos que este también está entre sus amigos. |
|
Quis negat? |
¿Quién lo niega? |
|
Sed ego id defendo
hoc loco, tempus aetatis quod ipsum infirmum sua sponte autem infestum est
libídine aliorum. |
Pero yo en este
punto defiendo cierta edad de la vida que es ella misma inestable por su
naturaleza, es especialmente atacada por la seducción de los otros. |
Fuit adsiduus mecum praetore me;
non noverat Catilinam; Africam tum praetor ille obtinebat. Secutus est tum
annus, causam de pecuniis repetundis Catilina dixit. Mecum erat hic; illi ne
advocatus quidem venit unquam. Deinceps fuit annus quo ego consulatum petivi;
petebat Catilina mecum. Numquam ad illum accessit, a me numquam recessit.
|
Me
praetore fuit adsiduus mecum; non noverat Catilinam. Tum ille obtinebat
Africam. |
Estuvo
a mi lado siendo yo pretor. No había conocido a Catilina. Obtenía aquel,
entonces, África en calidad de pretor. |
|
Tum
annus secutus est, Catilina dixit causam de pecuniis repetundis. Hic erat
mecum. |
Pasó
un año. Catilina fue acusado de robar dinero. Él estaba conmigo (Celio) |
|
Ille
unquam nequidem advocatus venit. |
Aquel
nunca vino siquiera a defenderse. |
|
Deinceps
fuit annus quo ego petivi consulatum. Catilina petebat mecum. |
Finalmente
llegó el año en que yo me postulé al consulado. Catilina se postuló conmigo. |
|
Numquam
ad illum accessit, numquam a me recessit. |
Nunca
a él se acercó, nunca de mí se alejó (cierre del argumento a través de la
repetición) |
[11] tot igitur annos versatus in foro sine suspicione, sine infamia, studuit Catilinae iterum petenti. quem ergo ad finem putas custodiendam illam aetatem fuisse? nobis quidem olim annus erat unus ad cohibendum bracchium toga constitutus, et ut exercitatione ludoque campestri tunicati uteremur, eademque erat, si statim merere stipendia coeperamus, castrensis ratio ac militaris.
|
Igitur versatus tot annos in foro sine
suspicione, sine infamia, studuit Catilina petenti iterum. Ergo quem finem
putas aetatem custodiandam esse? |
Así pues, habiendo frecuentado tantos
años el foro sin (incurrir en) sospecha ni descrédito, se hizo partidario de
Catilina que se presentaba otra vez al consulado. ¿Pues hasta cuándo piensas
que había que haber vigilado su juventud? |
|
Quidem olim annus unus erat nobis
constitutus ad cohibendum[1]
bracchium toga. |
Ciertamente, en otro tiempo teníamos un
solo año señalado (dat. Posesivo: había un solo año señalado para nosotros)
para esconder en brazo con la toga[2]. |
|
Et ut tunicati uteremur exercitatione
ludoque comperti |
Y para cumplir cubiertos con la túnica
los ejercicios y juegos |
|
eademque erat si statim coeperemus
merere stipendi, castrensis ratio ac militaris. |
Estas mismas cosas se daban si tan
pronto hubiéramos empezado el servicio
militar, el campamento y el ejército. |
qua
in aetate nisi qui se ipse sua gravitate et castimonia et cum disciplina
domestica tum etiam naturali quodam bono defenderet, quoquo modo a suis
custoditus esset, tamen infamiam veram effugere non poterat. sed qui prima illa
initia aetatis integra atque inviolata praestitisset, de eius fama ac
pudicitia, cum iam sese conroboravisset ac vir inter viros esset, nemo
loquebatur.
|
Nisi in qua aetate qui ipse defenderet
sua gravitate et castimonia et cum disciplina domestica tum etiam quodam naturale
bono. |
En caso de que, en esa edad, hubiera
quien no pudiera defenderse por sí mismo valiéndose de su seriedad, la pureza
de sus costumbres y tanto disciplina obtenida en casa como también una cierta
virtud innata |
|
Quoquo modo a suis custodis esset tamen
infamiam veram effugere non poterat |
Cualquiera que fuese el modo en que lo
protegieran, no podía huir de la verdadera infamia. |
|
Sed qui praestitisset illa initia
aetatis integra atque inviolata, de eius fama neque loquebatur cum iam sese
corroboravisset ac vir inter viros esset. |
Pero quien se había sobrepuesto de
aquellos inicios de la edad sin vicio ni corrupción, ni se hablaba ya de su
mala fama una vez alcanzaba la madurez como hombre se encontraba entre los
hombres. |
[12]
at studuit Catilinae, cum iam aliquot annos esset in foro, Caelius. et multi
hoc idem ex omni ordine atque ex omni aetate fecerunt. habuit enim ille, sicuti
meminisse vos arbitror, permulta maximarum non expressa signa sed adumbrata
virtutum. Vtebatur hominibus improbis multis; et quidem optimis se viris
deditum esse simulabat
|
IMPORTANTE CONSERVAR EL HIPÉRBATON. At
studuit Catilinae, cum iam aliquot annos esset in foro, Caelius. |
Pero se interesó por Catilina, cuado ya
llevaba años en el foro, Celio. |
|
Et multi fecerunt hoc ídem ex omni
ordine atque ex omni aetate. |
Y muchos hicieron esto mismo, de toda
clase y de toda edad. |
|
Enim, sicutu arbitror vos meminisse,
ille habuit permulta signa maximorum virtutum |
Tuvo, en efecto, aquel, como creo que
recordaréis, muchísimos atisbos de las mejores cualidades. |
|
Utebatur multis hominibus improbis; et
quidem simulabat se esse deditum optimis. |
Se rodeaba de muchos hombres malvados y,
sin embargo, fingía que estaba en manos de (que se debía a) los mejores. |
.
erant
apud illum inlecebrae libidinum multae; erant etiam industriae quidam stimulis
ac laboris. flagrabant vitia libidinis apud illum; vigebant etiam studia rei
militaris. neque ego umquam fuisse tale monstrum in terris ullum puto, tam ex
contrariis diversisque atque inter se pugnantibus naturae studiis
cupiditatibusque conflatum.
|
Erant apud illum inlecebrae libidinum
multae, erant etiam industriae quídam stimuli et laboris. |
(había junto a él muchos encantos de los
placeres) Tenía gran interés en el atractivo de los placeres, pero también sentía
estímulo por la actividad y el trabajo. |
|
Flagrabant vitia libidinis apud illum;
vigebant etiam studia rei militaris |
Le encendían los vicios del deseo; era
fuerte también su pasión por el arte de la guerra. |
|
Neque ego puto unquam fuisse in terris
ullum monstrum tale, tam conflatum ex contrariis diversisque atque inter se pugnantibus naturae studiis cupiditatibus |
Y yo considero que nunca ha habido un
monstruo tal en la naturaleza, tan mezclado de deseos e intereses de la
naturaleza tan diversos, contrarios y enfrentados entre sí. |
[13]
quis clarioribus viris quodam tempore iucundior, quis turpioribus2 coniunctior?
quis civis meliorum partium aliquando, quis taetrior hostis huic civitati? quis
in voluptatibus inquinatior, quis in laboribus patientior? quis in rapacitate
avarior, quis in largitione effusior? illa vero, iudices, in illo homine
admirabilia fuerunt, comprehendere multos amicitia, tueri obsequio, cum omnibus
communicare quod habebat, servire temporibus suorum omnium pecunia, gratia,
labore corporis, scelere etiam, si opus esset, et audacia, versare suam naturam
et regere ad tempus atque huc et illuc torquere ac flectere, cum tristibus
severe, cum remissis iucunde, cum senibus graviter, cum iuventute comiter, cum
facinerosis audaciter, cum libidinosis luxuriose vivere.
|
Quis quondam tempore (fuit) iocundior
claroribus viribus? Quis coniuctior turpioribus? |
¿Quién (hubo) (en algún tiempo) en otro
tiempo más adepto a los hombres distinguidos?, ¿quién hubo más íntimo a las
gentes despreciables? |
|
Qui civis meliorum partium aliquando?
Quis hostis taetior huic civitati? |
¿Qué ciudadano hubo alguna vez de un
partido tan aristocrático?, ¿qué enemigo hubo más implacable para esta
ciudad? |
|
Quis iniquinatior in voluptatibus? Quis
patientior in laboribus? |
¿Quién más cegado por los vicios?,
¿quién con más aguante para las fatigas? |
|
Quis in rapacitate avarior? Quis in
larguitione effusior? |
¿Quién más avaro en la rapiña y más
pródigo en la dadivosidad? |
|
Vero, iudices, illa admirabila fuerunt
in illo homine, comprehendere multos amicitia, tueri obsequio, communicare
cum omnibus quod habebat |
En realidad, jueces, aquellas cualidades
admirables estuvieron en este hombre: ganarse la amistad de muchos,
mantenerla con detalles, compartir con todos lo que tenía |
|
servire temporibus suorum omnium
pecunia, gratia, labore corporis, scelere etiam si opus esset et audacia,
versare suam naturam et regere ad tempus atque huc et illuc torquere et
flectere. |
poner al servicio de todos los suyos
dinero, influencia, trabajo físico e incluso el delito, si era necesario y su
audacia, cambiar su carácter si era necesario y darle vueltas de aquí a allá
y doblegarlo. |
|
Vivere cum testibus severe, cum remissis
iucunde, cum senibus graviter, cum facinerosis audaciter, cum libidinosus
luxuriose. |
[vivir] actuar con seriedad frente a los
austeros, con ligereza frente a los joviales, con solemnidad ante los
ancianos, con osadía frente a los delincuentes, con disolución frente a los
libertinos. |
[14]
hac ille tam varia multiplicique natura cum omnis omnibus ex terris homines
improbos audacisque conlegerat, tum etiam multos fortis viros et bonos specie
quadam virtutis adsimulatae tenebat. neque umquam ex illo delendi huius imperi
tam consceleratus impetus exstitisset, nisi tot vitiorum tanta immanitas
quibusdam facilitatis4 et patientiae radicibus niteretur. qua re ista condicio,
iudices, respuatur, nec Catilinae familiaritatis crimen haereat. est enim
commune cum multis et cum quibusdam bonis.
|
Ille
hac tam varia multiple natura conlegerat omis homines ímprobos ex terris cum
omnibus, tum etiem tenebat multis viros fortis et bonis quondam specie
virtutis adsimulatae. |
Aquel,
gracias a esta naturaleza tan versátil, había juntado a los hombres malvados
de todas las tierras unos con los otros, también se apoderaba de muchos
hombres buenos valiéndose de esa virtud aparente. |
|
Neque
umquam ex illo extitisset tam consceleratus ímpetus delendi huius imperi,
nisi tot vitiorum tanta immanitas, miteretur quibusdam radicibus facilitatis
et patientiae. |
Y
nunca hubiera salido de él tan criminal intento de destruir este poder (la
República), si tanta gravedad de tantos vicios no hubiera resplandecido entre
algunas raíces de versatilidad y perseverancia. |
|
Quae
re ista condijo, iudices, respuatur, nec haerat crimen familiaritatis. |
Por
esta razón, jueces, sea rechazado este argumento y no se admita la acusación
de la amistad con Catilina (estrecha relación) |
|
Enim
est commune cum multis et cum bonis |
Pues
es común con muchos e incluso con algunos buenos. |
me
ipsum, me, inquam, quondam paene ille decepit, cum et civis mihi bonus et
optimi cuiusque cupidus et firmus amicus ac fidelis videretur; cuius ego
facinora oculis prius quam opinione, manibus ante quam suspicione deprendi.
cuius in magnis catervis amicorum si fuit etiam Caelius, magis est ut ipse
moleste ferat errasse se, sicuti non numquam in eodem homine me quoque erroris
mei paenitet, quam ut istius amicitiae crimen reformidet.
|
Me
ipsum, me, inquam, quondam paene ille decepit, cum videretur mihi et civis
bonus et cupidus optimi cuiusque et fimus amicus et fidelis. |
A
mí mismo, a mí, confieso, en un tiempo casi me engaña, al parecerme tanto un
ciudadano bueno y deseoso (de cualquiera mejor) de relacionarse con los
mejores y un amigo constante y leal. |
|
Cuius
facinora ego deprehendi occulis prius quam opinione, manibus ante quam
suspicione. |
Las
fechorías del cual yo las capté antes con los ojos que con la opinión, antes
con las manos que con la sospecha. |
|
Si
fuit in magnis catervis amicorum cuius etiam Caelius est magis ut ipse ferat
se errasse moleste, sicuti non numquam in eodem homines me quoque paetinet
erroris mei (CRV), quam ut reformidet crimen istius amicitiae. |
Si
en el nutrido grupo de amigos de Catilina estuvo también Celio es preferible
que (comparativa) soporte con incomodidad haberse equivocado (como alguna vez
me pesa a mí mi error con este mismo hombre) a tener la acusación de esta
amistad. |
[15]
itaque a maledictis impudicitiae ad coniurationis invidiam oratio est vestra
delapsa. posuistis enim, atque id tamen titubanter et strictim, coniurationis
hunc propter amicitiam Catilinae participem fuisse; in quo non modo crimen non
haerebat sed vix diserti adulescentis cohaerebat oratio. qui enim tantus furor
in Caelio, quod tantum aut in moribus naturaque volnus aut in re atque fortuna?
|
Itaque
oratio vestra est delapsa a maledictis impudicitiae ad insidiam coniurationis |
Así
pues, vuestra argumentación [ha resbalado] se ha alejado de unas calumnias
sobre malas costumbres para acercarse al odio por la conjuración. |
|
Enim
posuistis (atque id tamen titubantur et strictim) hunc fuit participer
coniurationis propter amicitiam Catilinae. |
Pues
sostenéis, y lo hacéis, sin embargo, con titubeos y superficialmente, que
este había participado de la conjuración debido a la amistad con Catilina. |
|
In
quo non modo haerebat crimen, sed vix cohaerebat oratio diserti adulescentis |
Esto,
no solo acarreaba ningún delito sino que simplemente denotaba la capacidad de
discurso de un elocuente joven. |
|
Enim,
qui tantus furor in Caelio, quod tantum aut in moribus et natura vulnus aut
in re atque fortuna? |
Pues,
¿qué locura en Celio hubo de haber, cuánta desgracia en sus costumbres, en su
naturaleza, en su fortuna, en su situación. |
ubi
denique est in ista suspicione Caeli nomen auditum? nimium multa de re minime
dubia loquor; hoc tamen dico. non modo si socius coniurationis, sed nisi
inimicissimus istius sceleris fuisset, numquam coniurationis accusatione
adulescentiam suam potissimum commendare voluisset.
|
Denique
ubi nomen Caeli est auditus in ista suspicione? |
En
resumen, ¿cuándo el nombre de Celio se oyó en relación con esta conspiración? |
|
Loquor
nimia multa de re minime dubia. Hoc tamen dico. |
Digo
demasiadas cosas sobre un asunto del que no existe ninguna duda. Sin embargo
digo esto: |
|
Si
(Caelius) non modo fuisset socius coniurationis, sed nisi inimicissimus
istius sceleris, numquam voluisset comendare potissimum adulescentia sua
accusatione coniurationis. |
Si
no solo hubiera sido un socio, sino un gran enemigo de esta conjuración,
nunca hubiese querido ganarse tan vivamente el furor del puedo en |
[16]
quod haud scio an de ambitu et de criminibus istis sodalium ac sequestrium,
quoniam huc incidi, similiter respondendum putem. numquam enim tam Caelius
amens fuisset ut, si sese isto infinito ambitu commaculasset, ambitus alterum
accusaret, neque eius facti in altero suspicionem quaereret cuius ipse sibi
perpetuam licentiam optaret, nec, si sibi semel periculum ambitus subeundum
putaret, ipse alterum iterum ambitus crimine arcesseret. quod quamquam nec
sapienter et me invito facit, tamen est eius modi cupiditas ut magis insectari
alterius innocentiam quam de se timide cogitare videatur.
|
Quod
nescio an putem similiter suspendendum de ambitu et de criminibus isti
sodalium ac sequestrium, quoniam huc incidi. |
(Porque)
esto no sé si creo que debo responder de forma similar sobre el cohecho y la
corrupción electoral de amigos y mediadores, una vez llegado a este punto. |
|
Enim
Caelius numquam tam amens fuisset ut, si sese commacularet isto infinito ambitu,
ambitus alterum accusaret. |
Pues
jamás Celio hubiese sido tan insensato como para, si se hubiera visto a sí
mismo manchado con esta ambición tan insaciable, acusar a otro de esta
ambición (cohecho) |
|
Neque
eius facti quaererer in altero suspicionem cuius ipse sibi perpetuam
licentiam optaret, nec, si sibi semel periculum ambitus subeundum putaret,
ipse alterum iterum ambitus crimen arcesseret. |
Ni
para buscar, sobre ese mismo hecho, la sospecha en otro de lo que para sí
mismo desearía con total impunidad, y si pensara que él mismo podía ser
procesado por cohecho, rechazaría para el otro esta acusación |
|
Quod
quam quam nec sapienter et me invito fait, tamen ut cupiditas eius modi ut
magis videatur insectari innocentiam alterius quam de se timide cogitare
videatur. |
Porque,
aunque ni obra sabiamente y además me tiene en contra, sin embargo existe en
él un deseo de un tipo que más parece el de atacar al inocente que mostrar
temor por sí mismo. |
Comentarios
Publicar un comentario